1184 คำ
6 นาที
Project Management 101 EP.07 — เครื่องมือ classic: WBS / Gantt / CPM / PERT / EVA
สารบัญ

📚 EP นี้เป็นตอนที่ 7 ของ mini-series Project Management 101 — สารบัญรวม อยู่ที่นี่

ตอนนี้เครื่องมือ classic — WBS, Gantt, CPM, PERT, EVA, MoSCoW — ที่ทุกตำราเรียน PMP สอน, ที่ CISA Domain 3 อ้างถึง, ที่บริษัทใหญ่ใช้จริง

ขนาดทีมที่เริ่มใช้: 15-50 คน — เล็กกว่านี้ overhead เกิน, ใหญ่กว่านี้ใช้ scaled framework เพิ่ม (EP.09)

แต่ละตัวเกิดในบริบทเฉพาะ (EP.01 เล่าประวัติ) — ตอนนี้เน้น “ใช้ยังไง” ภาษาคน


1. WBS — Work Breakdown Structure#

ที่คนเข้าใจผิด: WBS = task list — ผิด

WBS คือการแบ่ง deliverable เป็นชิ้นย่อยลง — noun ไม่ใช่ verb

ตัวอย่าง: Project ติดตั้ง CRM#

WBS:

1. CRM Implementation
1.1 Requirements
1.1.1 Sales requirements
1.1.2 Marketing requirements
1.1.3 Customer service requirements
1.2 Configuration
1.2.1 Account model
1.2.2 Contact model
1.2.3 Opportunity pipeline
1.3 Integration
1.3.1 ERP integration
1.3.2 Email integration
1.4 Migration
1.4.1 Data extraction (legacy)
1.4.2 Data transformation
1.4.3 Data load
1.5 Training
1.6 Go-live

ทุก item เป็น deliverable (สิ่งที่ส่งมอบได้) ไม่ใช่ task

กฎสำคัญของ WBS#

1. 100% rule — ทุก scope ต้องอยู่ใน WBS — ลืม = ไม่ได้ทำ 2. Deliverable-based — noun ไม่ใช่ verb (อย่าใส่ “design” “build” — ใส่ “Design document” “Built module”) 3. 8/80 rule — work package (leaf node) ใช้เวลา 8 ชั่วโมง — 80 ชั่วโมง ใหญ่กว่า split, เล็กกว่า รวม 4. Mutually exclusive — work package ห้าม overlap

WBS สร้างยังไง#

Top-down decomposition:

  1. เริ่มจาก deliverable สุดท้าย (level 1)
  2. แบ่งเป็น major component (level 2)
  3. แบ่งต่อจนถึง work package (level 3-5)
  4. เลิก decompose เมื่อ:
    • ใช้เวลา 8-80 ชั่วโมง
    • มี clear deliverable
    • Estimate ได้แม่นยำ

ทำไม WBS ต้องเป็น deliverable ไม่ใช่ task?#

เพราะถ้าเป็น task — task list เปลี่ยนได้ตามวิธีทำ แต่ deliverable เป็นข้อตกลงกับลูกค้า

ลูกค้าซื้อ “Built module” — ไม่ได้ซื้อ “การพิมพ์โค้ด”

💡 Connect to CISA D3-24: CISA D3 พูดถึง “WBS ต้อง deliverable-based ไม่ใช่ task-based” — ตอนนี้คุณเข้าใจว่าทำไม


2. Gantt Chart — Visualize ตาราง#

Origin: Henry Gantt 1910s (EP.01)

หน้าตา:

Activity Week 1 2 3 4 5 6 7 8
─────────────────────────────────────────────────────
Requirements [████████]
Design [████]
Development [████████]
Testing [████████]
Deployment [██]

สิ่งที่ Gantt บอก:

  • เมื่อไหร่ task เริ่ม + จบ
  • Task ไหน parallel, task ไหน sequential
  • ความยาว (duration) ของแต่ละ task

สิ่งที่ Gantt ไม่บอก:

  • Dependencies (ทำไม task B ต้องรอ A) — Gantt บอกแค่ “B หลัง A”
  • Critical path (อะไร critical, อะไรไม่)
  • ทำไม task ใช้เวลานั้น

Modern Gantt (Microsoft Project, Asana, Monday.com)#

เพิ่มของไว้ใน Gantt:

  • Dependencies (arrow ระหว่าง bar)
  • Critical path (ขีดสีแดง)
  • % Complete (แถบสีในแท่ง)
  • Milestone (เพชร ◆)
  • Resource assignment

Gantt + WBS#

Gantt มาจาก WBS — WBS บอก อะไร, Gantt บอก เมื่อไหร่

WBS: 1.4.1 Data extraction
Gantt: [████] week 5-6

3. CPM — Critical Path Method#

Origin: DuPont 1957 (EP.01)

Concept ที่สำคัญที่สุดใน Project Scheduling#

Critical Path = ห่วงโซ่กิจกรรมที่ห้ามล่าช้า

ถ้า activity ใน critical path ช้า 1 วัน — ทั้งโปรเจคช้า 1 วัน ถ้า activity ที่ไม่อยู่ใน critical path ช้า — อาจไม่กระทบ (มี slack)

ตัวอย่างง่ายๆ#

Project มี 5 activities:

  • A: 3 วัน (เริ่มต้น)
  • B: 4 วัน (หลัง A)
  • C: 2 วัน (หลัง A, parallel กับ B)
  • D: 5 วัน (หลัง B)
  • E: 1 วัน (หลัง C + D)

2 paths:

  • Path 1: A → B → D → E = 3 + 4 + 5 + 1 = 13 วัน
  • Path 2: A → C → E = 3 + 2 + 1 = 6 วัน

Critical path = Path 1 (ยาวสุด) Slack ของ C = 13 - 6 = 7 วัน (C ช้าได้ 7 วัน ก่อนกลายเป็น critical)

สูตร CPM#

Forward pass (หา earliest start/finish):

  • ES (Earliest Start) ของ task = max(EF ของ predecessors)
  • EF (Earliest Finish) = ES + Duration

Backward pass (หา latest start/finish):

  • LF (Latest Finish) ของ task = min(LS ของ successors)
  • LS (Latest Start) = LF - Duration

Slack/Float = LS - ES (หรือ LF - EF — ค่าเดียวกัน)

Activity ที่อยู่ critical path: Slack = 0

ทำไม CPM สำคัญใน real life#

1. Focus management attention — ใส่พลังงานกับ task ใน critical path ก่อน 2. Schedule compression — อยากเร่ง project? เร่งใน critical path เท่านั้น (เร่งใน non-critical = wasted) 3. Risk management — task ใน critical path = high risk, ต้องมี mitigation


4. PERT — Program Evaluation Review Technique#

Origin: US Navy Polaris missile 1958 (EP.01)

Difference จาก CPM#

CPM ใช้ fixed duration — แม่นยำ ใช้กับงานที่เคยทำมาก่อน

PERT ใช้ probabilistic duration — สำหรับงานที่ไม่แน่นอน

PERT estimate (3-point estimation)#

ทุก activity มี 3 ค่า:

  • O (Optimistic) — เร็วสุดถ้าโชคดี
  • M (Most Likely) — ปกติ
  • P (Pessimistic) — ช้าสุดถ้าเจอปัญหา

สูตร:

PERT estimate = (O + 4M + P) / 6
Standard deviation = (P - O) / 6
Variance = ((P - O) / 6)²

ตัวอย่าง#

Activity X:

  • O = 3 วัน (เร็วสุด)
  • M = 5 วัน (ปกติ)
  • P = 11 วัน (ช้าสุด)

PERT estimate = (3 + 4×5 + 11) / 6 = 34/6 = 5.67 วัน SD = (11 - 3) / 6 = 1.33

ใช้ค่านี้ใน schedule แทน fixed duration

เมื่อไหร่ใช้ PERT vs CPM#

PERTCPM
DurationProbabilisticFixed
Best forR&D, never-done-beforeRepeated work
ตัวอย่างสร้าง chip ใหม่ติดตั้ง server (ทำซ้ำ)
OutputRange (min-max)Single date

ในชีวิตจริง — ผสมใช้ — เรียก “CPM analysis with PERT estimates


5. EVA / EVM — Earned Value Management#

Origin: US DoD ปี 1967 ในชื่อ C/SCSC

อันนี้ความสำคัญสูงสุดในเครื่องมือทั้งหมด — เพราะตอบคำถาม “on track หรือไม่”

ปัญหาที่ EVM แก้#

ถ้า project ใช้ budget ไป 80% แล้ว — เกือบเสร็จไหม?

คำตอบ: ไม่รู้! เพราะ “เงิน 80%” ไม่ได้บอก “งาน 80%”

EVM แก้โดยใช้ 3 ตัวเลข:

3 Numbers ของ EVM#

1. PV — Planned Value (เคยเรียก BCWS = Budgeted Cost of Work Scheduled) “ตามแผน วันนี้น่าจะเสร็จงานมูลค่าเท่าไหร่”

2. EV — Earned Value (เคยเรียก BCWP = Budgeted Cost of Work Performed) “จริงๆ วันนี้เสร็จงานมูลค่าเท่าไหร่”

3. AC — Actual Cost (เคยเรียก ACWP = Actual Cost of Work Performed) “ใช้เงินไปจริงเท่าไหร่”

Indices#

SPI — Schedule Performance Index = EV / PV

  • SPI = 1.0 → on schedule
  • SPI < 1.0 → behind schedule (เช่น 0.8 = ช้ากว่าแผน 20%)
  • SPI > 1.0 → ahead of schedule

CPI — Cost Performance Index = EV / AC

  • CPI = 1.0 → on budget
  • CPI < 1.0 → over budget (เช่น 0.85 = ใช้เงินเกินแผน 15%)
  • CPI > 1.0 → under budget

ตัวอย่าง: Project 6 เดือน, budget 6M บาท#

วันที่ 90 (เดือนที่ 3 — กลาง project):

  • PV = 3M (ตามแผนน่าจะเสร็จงานมูลค่า 3M)
  • EV = 2.4M (จริงๆ เสร็จงานมูลค่า 2.4M)
  • AC = 2.7M (ใช้เงินไปแล้ว 2.7M)

SPI = 2.4 / 3.0 = 0.8 → behind 20% CPI = 2.4 / 2.7 = 0.89 → over budget 11%

สถานการณ์: ทั้งช้าและเกินงบ

Forecast: EAC (Estimate at Completion)#

ถ้า trend นี้ต่อไป — จบ project ใช้เงินเท่าไหร่?

EAC = BAC / CPI

จากตัวอย่าง: BAC = 6M, CPI = 0.89 EAC = 6 / 0.89 = 6.74M

แปลว่า: ถ้าไม่แก้อะไร project จะใช้เงินเกินงบ 0.74M (12.5%)

EVM ใช้กับ Agile ได้ไหม?#

ได้ในบางรูปแบบ — เรียก “AgileEVM” หรือ “Agile Earned Value”:

  • Story point → เป็น “value”
  • Sprint cadence → measure ทุก sprint

แต่ purist ของ Agile ไม่ค่อยใช้ — เพราะ EVM assume scope fixed


6. MoSCoW Prioritization#

Origin: Dai Clegg ที่ Oracle UK ปี 1994

แบ่ง requirement เป็น 4 หมวด:

ตัวอักษรความหมาย
Must haveขาดไม่ได้ — release ไม่ได้ถ้าขาด
Should haveสำคัญ แต่ไม่ critical — workaround ได้
Could havenice to have — ทำถ้ามีเวลา/งบ
Won’t have (this time)ไม่ทำในรอบนี้ — defer

กฎทอง: ต้องมี W ที่ชัดเจน#

ปัญหาที่เจอบ่อย: ทีม mark ทุกอย่างเป็น Must — เพราะกลัว stakeholder โกรธ

ผลลัพธ์: ไม่มี priority จริง = ทำทุกอย่าง = ทำไม่ทัน

แก้: บังคับให้ at least 20% เป็น Won’t have — กรองให้ตัดสินใจจริง

ใช้ MoSCoW เมื่อไหร่#

  • ใน sprint planning
  • ใน release planning
  • ตอน scope negotiation กับ sponsor

7. Critical Chain Method (Bonus)#

Origin: Eli Goldratt, Critical Chain (1997)

Critical Chain ≠ Critical Path:

  • Critical Path = ห่วงโซ่ที่ยาวสุด (logical dependency)
  • Critical Chain = ห่วงโซ่ที่ resource-constrained

ทำไม difference?

  • ถ้าคนเดียวกันต้องทำ task A และ task B (parallel ใน Gantt) — จริงๆ ทำพร้อมกันไม่ได้
  • Critical Chain คำนึงถึง resource

Buffer management:

  • ใส่ buffer ที่จุดสำคัญ (project buffer ปลายทาง, feeding buffer ก่อน critical chain)
  • ไม่ใส่ buffer ทุก task — เพราะ Parkinson’s Law: “Work expands to fill the time available”

ใช้ในโปรเจคขนาดกลาง-ใหญ่ที่ resource sharing เยอะ


ทุกเครื่องมืออยู่ใน phase ไหน#

ย้อนกลับไปที่ EP.02 lifecycle:

เครื่องมือPhase ที่ใช้
WBSPlanning
GanttPlanning + Monitoring
CPM / PERTPlanning
EVMMonitoring
MoSCoWPlanning + Execution
Critical ChainPlanning + Execution

เครื่องมือ classic เหล่านี้ใช้กับ Agile ได้ไหม?#

ตอบสั้นๆ: ได้บางส่วน — Agile ไม่ได้ rejected ทุกอย่าง

เครื่องมือAgile compatible?
WBS✅ — แบ่ง epic → story → task
Gantt🟡 — ใช้ระดับ release plan ได้ ไม่ใช้ระดับ sprint
CPM🟡 — release-level planning
PERT🟡 — story estimation (3-point)
EVM🟡 — AgileEVM exists
MoSCoW✅ — ใช้บ่อย
Critical Chain❌ — ไม่ค่อยใช้

สรุป EP นี้#

  • WBS = แบ่ง deliverable (noun) ไม่ใช่ task (verb) — 100% rule, 8/80 rule
  • Gantt = visualize เวลา — สวย แต่ไม่บอก critical path เอง
  • CPM = หา critical path — เร่งโปรเจคต้องเร่งใน critical path
  • PERT = 3-point estimate (O + 4M + P) / 6 — ใช้เมื่อ duration ไม่แน่นอน
  • EVM = SPI (schedule) + CPI (cost) — ตอบ “on track ไหม”
  • MoSCoW = Must / Should / Could / Won’t — บังคับให้มี Won’t ชัด
  • เครื่องมือ classic ใช้กับ Agile ได้บางส่วน — ไม่ใช่ทั้งหมด

EP ต่อไปเรื่อง 3 หัวข้อสำคัญที่ตำราเรียน skip — Risk + Quality + Procurement